Trybunał Konstytucyjny

Adres: 00-918 Warszawa, al. Szucha 12 a
prasainfo@trybunal.gov.pl tel: +22 657-45-15

Biuletyn Informacji Publicznej

Transmisja

Kodeks Pracy; Podróż służbowa P 5/18

Podmiot inicjujący postępowanie: Sąd Okręgowy w Zielonej Górze IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Pytanie prawne czy art. 775 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666):

a) jest zgodny z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niego zasadą prawidłowej legislacji, tj. poprawności z punktu widzenia językowego, logicznego oraz spójnego z wartościami zawartymi w Konstytucji , dającą każdemu adresatowi przepisu pewność w zakresie sposobu jego wykładni oraz skutków jakie niesie jego zastosowanie;
(Wykładni dokonanej prawotwórczo przez Sąd Najwyższy, począwszy od wyroku z dnia 19 listopada 2018 r., sygn. akt II PZP 11/08, zmieniającej literalne brzmienie przepisu art. 775 § 1 Kodeksu pracy, zarzucić można podważenie zasad wynikających z art. 2 Konstytucji, tj. zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz określoności przepisów prawa. W szczególności odpowiedzi wymaga, czy z treści art. 775 Kodeksu pracy prowadzi do wniosku, że intencją Ustawodawcy było rekompensowanie wydatków z tytułu odbywanych podróży służbowych tylko wobec wybranej grupy pracowników, tj. odbywających podróże służbowe sporadycznie, incydentalnie, czy też z uwagi na postulowaną równość wobec prawa oraz literalne brzmienie przepisu, każdy pracownik, który wykonuje zadanie służbowe na polecenie pracodawcy poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, powinien otrzymać rekompensatę poniesionych z tego tytułu kosztów.
Od odpowiedzi na tak zadane pytanie zależy wynik 115 spraw zawisłych przed Sądem Okręgowym w Zielonej Górze z odwołań płatnika składek — Przewozy Regionalne spółka z o.o. w Warszawie Oddział Lubuski z siedzibą w Zielonej Górze. Odpowiedź na to pytanie ureguluje ponadto generalnie zakres uprawnień pracowniczych i obowiązków (również publicznoprawnych) pracodawców świadczących usługi przewozu.
Podkreślić trzeba, że kontrowersyjna wykładnia-art. 775 § 1 Kodeksu pracy, została już w przeszłości dostrzeżona przez Trybunał Konstytucyjny, o czym świadczy wyrok z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt: K11/15, odnoszący się w swojej treści do ustalenia zgodności art. 775 § 1 Kodeksu pracy z wybranymi przepisami ustawy o czasie pracy kierowców.)


b) jest zgodny z art. 24 Konstytucji i wyrażoną w nim zasadą sprawowania przez Państwo nadzoru nad szeroko rozumianymi warunkami wykonywania pracy, zgodnie z którą Ustawodawca stwarza mechanizmy chroniące pracownika jako „słabszą” stronę stosunku pracy, gwarantujące, że wykonywaną pracę pracownik otrzyma przynajmniej minimalne wynagrodzenie, które będzie mógł w całości spożytkować na utrzymanie siebie oraz rodziny
(Według ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego „wprost z treści art. 775 § 1 Kodeksu pracy wynika, że zwrot należności z tytułu podróży - służbowych należny jest jedynie pracownikom odbywającym podróże: służbowe sporadycznie (incydentalnie)”. Taka wykładnia skutkuje wydawaniem przez organ rentowy decyzji, którymi wlicza do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne należności wypłacane pracownikom tytułem zwrotu kosztów podróży odbywanych na polecenie pracodawcy stale lub regularnie: Swoje stanowisko organ rentowy w całości opiera na treści przepisu w brzmieniu jaki nadał mu prawotwórczo Sąd Najwyższy. W wydanych decyzjach organ rentowy twierdzi bowiem, że „w orzecznictwie Sądu Najwyższego poczynając od uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 19 listopada 2008 r., sygn. akt: IIPZP 11/08, zgodnie przyjmuje się, że art. 775 § 1 KP odnosi się jedynie do zadania służbowego rozumianego jako zdarzenie incydentalne w stosunku pracy (…)”. Jest to więc stanowisko sprzeczne z literalnym brzmieniem przepisu oraz celem jego wprowadzenia do Kodeksu pracy, którym jest rekompensowanie pracownikowi wydatków jakie ponosi z tytułu realizacji poleceń służbowych pracodawcy. Jest to także pogląd sprzeczny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.)

c) jest zgodny z art. 20, 22 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim w brzmieniu nadanym mu prawotwórczo przez Sąd Najwyższy uniemożliwia kwalifikowanie jako podróży służbowych, wyjazdów służbowych na polecenie pracodawcy w celu realizacji zadania służbowego poza siedzibą pracodawcy lub stałym miejscem pracy, odbywanych przez pracowników, dla których wyjazdy te, poza codziennym wykonywaniem części zadań służbowych w stałym miejscu pracy, stanowią immamentny (nieincydentalny) element pracy, pozbawiając tym samym tych pracowników uprawnień do uzyskania zwolnionych z opodatkowania i oskładkowania należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową oraz w zakresie, w jakim ustala on w brzmieniu nadanym mu prawotwórczo przez Sąd Najwyższy, nowe obciążenie publiczne w postaci kosztów oskładkowania należności wypłacanych z tytułu podróży służbowych, mimo że jednocześnie Ustawodawca przewiduje, iż należności te powinny być zwolnione z oskładkowania (por. § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek ubezpieczenia emerytalne i rentowe);

d) jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim umożliwia przyjęcie, że niektórym grupom pracowników należy się ustawowo zwrot kosztów podróży służbowych, podczas gdy innym pracownikom określanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego pojęciem „pracownicy mobilni” (przede wszystkim w następujących orzeczeniach: uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r. sygn. akt II PZP 11/08, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2009 r. sygn. akt II UK 114/09, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2012 r. sygn. akt II UK 72/12, wyroku Sąd Najwyższego z dnia z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt IIPK 219/13) te koszty nie mogą być rekompensowane przez pracodawcę na zasadach uregulowanych w przepisach o podróżach służbowych.