Trybunał Konstytucyjny

Adres: 00-918 Warszawa, al. Szucha 12 a
prasainfo@trybunal.gov.pl tel: +22 657-45-15

Biuletyn Informacji Publicznej

Transmisja

Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad samorządem adwokackim. K 4/08

Przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości możliwości wydania polecenia wszczęcia postępowania przed sądem dyscyplinarnym z pominięciem dochodzenia lub niezależnie od jego wyniku narusza konstytucję. 1 grudnia 2009 r. o godz. 9.30 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Naczelnej Rady Adwokackiej dotyczący nadzoru Ministra Sprawiedliwości nad samorządem adwokackim. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:  
- art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze jest zgodny z art. 2, art. 7 i art. 17 ust. 1 konstytucji.
- art. 13a powyższej ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 17 ust. 1 konstytucji.
- art. 90 ust. 2 powyższej ustawy, w części obejmującej zwrot "albo postępowania przed sądem dyscyplinarnym", oraz art. 95c pkt 1 powyższej ustawy w części obejmującej zwrot "z zastrzeżeniem art. 90 ust. 2", są niezgodne z art. 42 ust. 2 konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 17 ust. 1 konstytucji. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność  wydania wyroku. Naczelna Rada Adwokacka zakwestionowała konstytucyjność czterech przepisów ustawy Prawo o adwokaturze dodanych do tej ustawy 9 czerwca 2007 r. przez ustawę z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Art. 3 ust. 2 prawa o adwokaturze stanowi, że Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad działalnością samorządu w zakresie i formach określonych ustawą. Przepis ten nie przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości kompetencji nadzorczych, a jedynie stwierdza, że już istniejące mogą być realizowane w zakresie i formach określonych ustawą. Tym samym uniemożliwia temu organowi sprawowanie nadzoru nad samorządem zawodowym adwokatów wedle własnego uznania. Przepis nie narusza zasady praworządności (art. 7 konstytucji). Art. 3 ust. 2 prawa o adwokaturze w zakresie form i trybu sprawowania nadzoru nad działalnością adwokatury odsyła do regulacji ustawowych. Nie daje podstaw do sprawowania nadzoru ustawowo niedookreślonego, stąd jest zgodny z art. 2 konstytucji. Przepis nie uprawnia Ministra Sprawiedliwości do przejmowania zadań samorządu zawodowego adwokatów, w szczególności sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata. Stąd też brak podstaw do stwierdzenia jego niezgodności z art. 17 ust. 1 konstytucji. Wnioskodawca jako wzorzec kontroli art. 3 ust. 2 Prawa o adwokaturze wskazywał również zasadę pomocniczości. Zarzutu tego w wystarczający sposób nie uzasadnił, co spowodowało konieczność umorzenie postępowania w tym zakresie. Art. 13a prawa o adwokaturze stwierdza, że organy adwokatury oraz organy izb adwokackich przesyłają Ministrowi Sprawiedliwości odpis każdej uchwały w terminie 21 dni od daty jej podjęcia. Trybunał stwierdził zgodność tego przepisu z art. 17 ust. 1 konstytucji. Obowiązek przesyłania Ministrowi odpisów uchwał korporacyjnych nie stanowi niedopuszczalnej ingerencji w działalność samorządu adwokackiego. Uprawnienie do zaskarżenia do Sądu Najwyższego tego typu uchwał wynika z art. 14 ust. 1 prawa o adwokaturze, którego konstytucyjności wnioskodawca nie kwestionuje. Brak wystarczającego uzasadnienia zarzutu niezgodności art. 13a Prawa o adwokaturze z zasadą pomocniczości spowodował umorzenie postępowania w tym zakresie. Kwestionowany art. 90 ust. 2 prawa o adwokaturze stanowi, że Minister Sprawiedliwości może polecić wszczęcie dochodzenia albo postępowania przed sądem dyscyplinarnym przeciwko adwokatowi lub aplikantowi adwokackiemu. Odwołanie do tego przepisu znajduje się w treści art. 95c pkt 1 Prawa o adwokaturze, zgodnie z którym postępowanie dyscyplinarne obejmuje m.in. dochodzenie, z zastrzeżeniem art. 90 ust. 2. Regulacja ta przyznaje Ministrowi Sprawiedliwości możliwość wydania polecenia wszczęcia postępowania przed sądem dyscyplinarnym z pominięciem dochodzenia lub niezależnie od jego wyniku. Zdaniem Trybunału taka regulacja prawna narusza art. 42 ust. 2 konstytucji. Dochodzenie ma na celu stwierdzenie, czy zachodzą podstawy do wniesienia do sądu dyscyplinarnego wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Na tym etapie postępowania obwiniony ma prawo do ustanowienia obrońcy, może również zapoznać się z aktami sprawy i składać wnioski dowodowe. Pominięcie etapu dochodzenia narusza przysługujące obwinionemu prawo do obrony. Pozbawia go bowiem możliwości wykazania niezasadności wszczęcia postępowania przed sądem dyscyplinarnym. Tym samym regulacja ta jest sprzeczna z art. 42 ust. 2 konstytucji. Wnioskodawca zarzucał również, że art. 90 ust. 2 i art. 95c pkt 1 prawa o adwokaturze są niezgodne z art. 17 ust. 1 konstytucji. Zdaniem Trybunału jest to nieadekwatny wzorzec dla kontroli przepisów, które nie dotyczą istoty i zadań samorządu adwokackiego. Z dniem wejścia w życie wyroku TK z treści art. 90 ust. 2 prawa o adwokaturze zostanie usunięty zwrot "albo postępowania przed sądem dyscyplinarnym", zaś z treści art. 95 c pkt 1 prawa o adwokaturze - zwrot "z zastrzeżeniem art. 90 ust. 2". Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości będzie mógł polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu wszczęcie dochodzenia, ale nie będzie mógł polecić wszczęcia postępowania przed sądem dyscyplinarnym z pominięciem etapu dochodzenia lub niezależnie od jego wyniku. Rozprawie przewodniczył sędzia TK Andrzej Rzepliński, sprawozdawcą był sędzia TK Marek Kotlinowski. Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.
Prasa:
Dziennik GP, 235, 02. 12. 09 r.
Katarzyna Żaczkiewicz: Minister nie może pozbawić adwokata prawa do obrony.
Komentarz: Katarzyna Żaczkiewicz, Granice Nadzoru.
Rzeczpospolita, 282, 02. 12. 09 r.
Ireneusz Walencik: Minister nadzoruje samorząd adwokacki.