Zasady i tryb wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego K 3/26
17 marca 2026 r. o godz. 12:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna wniosek grupy Posłów na Sejm dotyczący zasad i trybu wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego.
Trybunał Konstytucyjny dokona kontroli zgodności:
1) art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (dalej: ustawa o statusie sędziów TK) w zakresie, w jakim przepis ten przyznaje Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej kompetencję do regulowania w uchwale jako akcie wewnętrznej organizacji prac Sejmu zasad oraz trybu zgłaszania kandydata oraz wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, w tym do dowolnego określenia większości głosów wymaganej dla wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, z art. 2, art. 7, art. 10, art. 60, art. 112 i art. 197 Konstytucji;
2) art. 2 ust. 2 ustawy o statusie sędziów TK w zakresie, w jakim dopuszcza wybór sędziego Trybunału Konstytucyjnego:
a) z naruszeniem zasady ciągłości działania Trybunału Konstytucyjnego oraz ciągłości i indywidualnego charakteru kadencji sędziego Trybunału Konstytucyjnego z powodu pominięcia mechanizmu zapewniającego urzeczywistnienie tych zasad,
b) z pominięciem wyboru proporcjonalnie do liczby miejsc wolnych w Trybunale Konstytucyjnym, w szczególności w okolicznościach opisanych pod lit. a, kandydata zgłoszonego przez grupę posłów działających w imieniu klubu parlamentarnego z najliczniejszą liczbą posłów w danej kadencji Sejmu,
z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych, z art. 2, 4 ust. 1 i 2, art. 10, art. 60 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji;
3) art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK w zakresie, w jakim nakłada na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w trybie i na zasadach, o podstawie prawnej wadliwości których orzekł Trybunał Konstytucyjny, jak również mimo zaskarżenia przepisów stanowiących podstawę wyboru do Trybunału Konstytucyjnego przed wydaniem ostatecznego orzeczenia przez Trybunał, z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych w związku z art. 197 Konstytucji, z art. 2, art. 190 ust. 1 i art. 197 Konstytucji;
4) art. 26 ust. 1, art. 30 oraz art. 31 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: regulamin Sejmu) w zakresie, w jakim regulują zasady oraz tryb zgłaszania kandydatów oraz wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w tym określają większość głosów wymaganą dla wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych w związku z art. 2, art. 7, art. 10, art. 60, art. 112 i art. 197 Konstytucji.
Art. 2 ust. 2 ustawy o statusie sędziów TK stanowi, że zasady wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania w tej sprawie określa Regulamin Sejmu. W wykonaniu tego przepisu Regulamin Sejmu w art. 26, 30 i 31 reguluje kompetencję Sejmu do wyboru sędziów TK (art. 26), podmioty uprawnione do zgłaszania kandydatów i tryb procedowania (art. 30), jak również wymaganą większość głosów (art. 31). Tym samym kluczowe elementy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego zostały uregulowane w akcie innym niż ustawa.
Grupa Posłów na Sejm (dalej: Wnioskodawca) wskazuje, że zaskarżone przepisy naruszają następujące zasady ustrojowe:
- zasadę legalizmu wynikającą z art. 7 Konstytucji stanowiącą, że w ramach i na podstawie Konstytucji funkcjonować mają wszystkie organy władzy publicznej podkreślając, że „[p]owinny jej również przestrzegać wszystkie osoby znajdujące się pod jej władzą (art. 83 Konstytucji), (…) [co dotyczy] także osób ubiegających się o urzędy publiczne”;
- wynikającą z art. 10 ust. 1 Konstytucji zasadę podziału władz, nieograniczającą się do deklaracji ich wzajemnej odrębności, lecz rozciągającą na ich równoważenie się (dynamicznie) poprzez oddziaływanie władz na siebie oraz wzajemne uzupełnianie ich funkcji, z uwzględnieniem „współdziałania władz” w celu zapewnienia rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych;
- wynikającą z art. 10, art. 173 i art. 195 ust. 1 Konstytucji gwarancję niezależności Trybunału Konstytucyjnego i niezawisłości sędziów podkreślając, że „zasada podziału i równoważenia władz musi uwzględniać odpowiednie usytuowanie Trybunału Konstytucyjnego i gwarancje jego niezależności od władzy ustawodawczej, w tym w ramach regulacji procedury wskazywania kandydatów oraz wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego” oraz, że odrębność i niezależność Trybunału w rozumieniu art. 173 Konstytucji zakłada jego oddzielenie od innych władz, aby zapewnić mu pełną samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania.
Wnioskodawca podniósł ponadto, że:
- kluczowe elementy procedury wyboru sędziów TK uregulowane zostały aktem pozaustawowym mimo, że zgodnie z art. 197 Konstytucji „[o]rganizację Trybunału Konstytucyjnego (…) określa ustawa”, przy czym pojęcie „organizacja” obejmuje także tryb i sposób ukształtowania jego składu osobowego, zaś wybór sędziego na indywidualną dziewięcioletnią kadencję stanowi jedną z konstytucyjnych gwarancji pozycji ustrojowej Trybunału oraz statusu jego sędziów;
- zasada demokratycznego państwa prawnego wymaga, aby „całe prawo – niezależnie od formy – było zgodne z Konstytucją” przy czym podkreślił, że wymóg ten obejmuje regulamin Sejmu jako akt normatywny rangi podustawowej. Skoro bowiem materia ustawowa nie może być regulowana w aktach podustawowych, przyznanie Sejmowi kompetencji do regulacji w regulaminie zasad i trybu zgłaszania kandydata oraz wyboru sędziego jest w opinii wnioskodawcy sprzeczne z zasadą praworządności zawartą w art. 2 Konstytucji;
- zakres spraw możliwych do regulowania w Regulaminie Sejmu nie obejmuje procedury nominacyjnej na stanowiska sędziów TK, które powinny być w pełni uregulowane w ustawie, bowiem zawarcie regulacji dotyczącej wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Regulaminie Sejmu oznacza: naruszenie (obejście) konstytucyjnego nakazu ustawowej regulacji, umożliwienie bieżącej większości parlamentarnej swobodnej zmiany zasad wyboru sędziów, osłabienie stabilności i niezależności Trybunału Konstytucyjnego. Regulowanie zasad większości głosów oraz procedury wyboru w akcie niższej rangi tym samym narusza art. 197 Konstytucji, a także zasadę podziału i równowagi władz (art. 10 Konstytucji) oraz zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji);
- art. 60 Konstytucji zawiera gwarancję równego dostępu obywateli do służby publicznej, która to gwarancja rozciąga się także na procedurę zgłaszania kandydatów na stanowisko sędziego TK, w związku z czym powinna być ona w sposób pełny i transparentny uregulowana w akcie prawnym rangi ustawowej;
- art. 7 Konstytucji statuujący zasadę legalizmu, według której „[o]rgany władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa” oznacza, że organ władzy publicznej nie może przypisywać sobie kompetencji, które konstytucyjnie są zastrzeżone dla innych organów; skoro więc zasady i tryb zgłaszania kandydata oraz wyboru sędziego TK winny zostać określone przepisem rangi ustawowej, uregulowanie tej materii w regulaminie Sejmu zasadę legalizmu narusza;
- skarżone przepisy stoją w sprzeczności z art. 112 Konstytucji, który w sposób pozytywny określa treść dopuszczalną i konieczną zarazem do unormowania w Regulaminie Sejmu, przy czym nie można go interpretować w sposób rozszerzający, uznając, że każda bez wyjątku kwestia będąca przedmiotem działalności Sejmu należy w całości do materii regulaminowej tylko dlatego, że wymaga ram organizacyjnych i aktywności organów Sejmu.
Ponadto, Wnioskodawca zarzucił zaskarżonym przepisom pominięcie mechanizmu gwarantującego ciągłość działania Trybunału Konstytucyjnego, ciągłość i indywidualny charakter kadencji sędziego Trybunału Konstytucyjnego, czym uzasadnia twierdzenie o ich niezgodności z wynikającą z preambuły Konstytucji zasadą sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych, z art. 2, art. 4, art. 10, art. 60 oraz art. 194 ust. 1 Konstytucji. Podkreśla on, że na ustawodawcy spoczywa powinność, aby problematykę terminu zgłoszenia kandydatury sędziego Trybunału unormować w ustawie w sposób, który będzie gwarantował ochronę konstytucyjnej kadencji sędziego Trybunału, nieprzerwany tok wypełniania zadań przez sąd konstytucyjny, a także efektywność, transparentność i rzetelność całego procesu wyborczego. Brak mechanizmów gwarantujących realizację zasady ciągłości i indywidualnego charakteru kadencji sędziego TK doprowadził przy obecnej obstrukcyjnej praktyce do powstania stanu dysfunkcjonalności oraz niedopuszczalnej ingerencji Sejmu w sferę odrębności i niezależności instytucjonalnej Trybunału, umożliwiającego wybór jednoczesny większej grupy (większości lub nawet wszystkich) sędziów TK jednorazowo wskutek ignorowania terminów i zasad ciągłości działania Trybunału przez większość sejmową, co stanowi zanegowanie zasady państwa demokratycznego oraz zasady zwierzchnictwa Narodu. Wnioskodawca stwierdził także niedopuszczalność, mającego w obecnej praktyce miejsce, ignorowania i niedopuszczania przez Sejm w ramach wyboru, proporcjonalnie do liczby wolnych stanowisk sędziowskich, kandydatów zgłoszonych przez największy klub parlamentarny, zwłaszcza w sytuacji opróżnienia większej, niż jedno, liczby miejsc.
Poza powyższymi elementami, Wnioskodawca zaznaczył, że Prezydent, będąc świadkiem i uczestnikiem aktu ślubowania, jest także „gwarantem praworządności wyboru”, uczestnicząc w procesie kreacji sędziów TK, odbierając ślubowanie zapewnia on im niezbędną demokratyczną legitymizację, przez co realizowana jest wynikająca z art. 2 Konstytucji zasada demokratyzmu, co oznacza, że w sytuacji wątpliwości co do prawidłowości wyboru właściwym powinno być wstrzymanie się przed odebraniem ślubowania, a w razie orzeczenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisów stanowiących podstawę wyboru takiej osoby – odmowa odebrania ślubowania.
Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego: prezes TK Bogdan Świeczkowski - przewodniczący, wiceprezes TK Bartłomiej Sochański - sprawozdawca, sędzia TK Rafał Wojciechowski, sędzia TK Jarosław Wyrembak, sędzia TK Andrzej Zielonacki.