Brak możliwości zaskarżenia postawienia sądu w przedmiocie zabezpieczenia przez osobę, która nie jest stroną postępowania rozpoznawczego i której przepisy nie przyznają przymiotu strony postępowania zabezpieczającego SK 21/23
25 marca 2026 r. o godz. 12:00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna skargę konstytucyjną dotyczącą braku możliwości zaskarżenia postanowienia sądu w przedmiocie zabezpieczenia przez osobę, która nie jest stroną postępowania rozpoznawczego i której przepisy nie przyznają przymiotu strony postępowania zabezpieczającego.
Trybunał Konstytucyjny dokona kontroli zgodności art. 357 § 21 w związku z art. 741 § 1 i art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego „w zakresie, w jakim wyżej powołane przepisy nie przyznają obowiązanemu przymiotu strony postępowania zabezpieczającego, jeżeli nie jest on stroną postępowania rozpoznawczego” z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji.
Sąd rejonowy zabezpieczył roszczenie powódki przeciwko gminie o ustalenie, że powódce przysługuje prawo do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu oraz o nakazanie wstrzymania wykonania wprowadzenia w posiadanie i opróżnienia lokalu mieszkalnego poprzez wstrzymanie wykonania tytułu wykonawczego w postaci postanowienia sądu rejonowego o przysądzeniu własności, na podstawie którego Skarżący stał się właścicielem wymienionego lokalu mieszkalnego. Skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia powyższego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia i doręczenie jego odpisu wraz z uzasadnieniem. Sąd rejonowy odrzucił wniosek Skarżącego jako złożony przez osobę nieuprawnioną, niebędącą stroną postępowania. W uzasadnieniu podał, że na mocy art. 13 § 2 ustawy - Kodeks postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym ma art. 357 § 21 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym sąd uzasadnia tylko wtedy, gdy podlega ono zaskarżeniu i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie tygodnia od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Sąd uznał, że stronami przedmiotowego postępowania jest powódka i gmina jako pozwana, Skarżący nie jest zaś stroną procesu, nie zgłosił również w nim udziału jako np. interwenient uboczny. Zdaniem sądu niezależnie od tego, że postępowanie o udzieleniu zabezpieczenia faktycznie zobowiązuje Skarżącego do zaniechania czynności w celu wprowadzenia go w posiadanie i opróżnienie lokalu, Skarżącemu nie przysługuje status strony procesu, nie występuje on też jako interwenient uboczny i dlatego nie jest uprawniony do żądania sporządzenia uzasadnienia postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia. Następnie Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, które sąd rejonowy oddalił.
Zdaniem Skarżącego art. 357 § 21 w związku z art. 741 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP, gdyż rozumiany w ten sposób, że nie jest stroną postępowania zabezpieczającego obowiązany niebędący stroną postępowania rozpoznawczego - pozbawia podmiot, którego, chociażby tymczasowo, pozbawiono możliwości realizowania prawa własności uprawnienia do żądania zweryfikowania zasadności owego pozbawienia przez sąd w postępowaniu instancyjnym. Skarżący wskazuje, że sąd rejonowy, na podstawie kwestionowanego przepisu, odmówił mu sporządzenia uzasadnienia postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia i w efekcie pozbawił go możliwości zaskarżenia tego postanowienia, tj. orzekł prawomocnie o jego prawach.
W ocenie Skarżącego, odmowa obowiązanemu możliwości zaskarżenia postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia (w następstwie odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia postanowienia, które miało zostać zaskarżone), tj. osobie, która na podstawie owego postanowienia jest pozbawiona możliwości realizowania swego prawa własności, stanowi naruszenie praw chronionych konstytucyjnie. Skarżący wskazuje, że został pozbawiony prawa do bycia wysłuchanym w swojej sprawie oraz prawa korzystania z jego własności, jednocześnie odmówiono wysłuchania go, zamykając drogę do wniesienia zażalenia. Tym samym Skarżącemu odmówiono prawa do rozpoznania jego sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Zdaniem Skarżącego, powinno mu przysługiwać prawo zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji w zakresie postanowienia zabezpieczającego, które pozbawia go tymczasowo możliwości realizowania uprawnień wynikających z prawa własności.
Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego: prezes TK Bogdan Święczkowski - przewodniczący, sędzia TK Andrzej Zielonacki - sprawozdawca, sędzia TK Jakub Stelina, sędzia TK Wojciech Sych, sędzia TK Rafał Wojciechowski.