Pozbawienie możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego SK 18/22
25 marca 2026 r. o godz. 14:30 Trybunał Konstytucyjny ogłosi orzeczenie wydane w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej pozbawienia możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Trybunał Konstytucyjny dokona kontroli zgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 65 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej — w zakresie w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, rozumianej w ten sposób iż osoba sprawująca opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie tracąc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może podjąć zatrudnienia, ani pracy zarobkowej w jakimkolwiek zakresie, nienależnie od wymiaru czasowego, ani wymiaru dochodowego z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.
Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, w drodze decyzji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną. W decyzji stwierdzono, że skarżący nie spełnia jednej z przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, albowiem pozostaje w zatrudnieniu. Zgodnie z regulacjami ustawowymi świadczenie pielęgnacyjne przysługuje natomiast osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Skarga na decyzję SKO została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, natomiast skarga kasacyjna – wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarżący podnosi, że zakwestionowana norma narusza konstytucyjną wolność pracy poprzez określenie zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w sposób prowadzący do sytuacji, w której skarżący, podejmując opiekę nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a przez to tracąc faktyczną możliwość zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w standardowym wymiarze czasu pracy i mając faktyczną możliwość wykonywania pracy lub innej pracy zarobkowej jedynie w bardzo ograniczonym wymiarze czasu pracy, został postawiony w sytuacji, w której:
a) mógł otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, jednakże z uwagi na treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych musiałby całkowicie zrezygnować z jakiejkolwiek pracy zawodowej, choćby w najbardziej ograniczonym zakresie i wymiarze czasowym,
b) mógł kontynuować aktywność zawodową, jednakże z uwagi na faktyczne ograniczenia wynikające z konieczności sprawowania stałej i długotrwałej opieki, jego praca zawodowa mogła być prowadzona jedynie w bardzo ograniczonym zakresie i wymiarze czasowym, przez co prowadziła do uzyskiwania bardzo ograniczonych dochodów. W konsekwencji, wykonywana w tych warunkach praca, pozbawiona została swej funkcji dochodowej, bowiem bardziej ekonomicznym rozwiązaniem byłoby niewykonywanie pracy w żadnym zakresie i otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący wskazuje, że z uwagi na sprawowanie opieki, miał faktyczną możliwość wykonywania pracy zarobkowej tylko w bardzo ograniczonym zakresie, przez treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został pozbawiony możliwości wykonywania pracy pełniącej funkcję dochodową, bowiem:
- w razie podjęcia decyzji o korzystaniu ze świadczenia pielęgnacyjnego nie mógłby wykonywać żadnej pracy,
- w razie podjęcia decyzji o wykonywaniu pracy w ograniczonym zakresie, wykonywane przez niego czynności pozbawione byłyby funkcji dochodowej, bowiem prowadziłyby do sytuacji mniej korzystnej ekonomicznie, niż w przypadku niewykonywania pracy.
W ocenie skarżącego nastąpiło naruszenie konstytucyjnej wolności pracy, poprzez doprowadzenie do sytuacji faktycznego pozbawiania możliwości wykonywania pracy – jako czynności wykonywanej w celu poprawy ekonomicznej sytuacji osoby pracującej.
Ponadto skarżący zaznaczył, że formalnie opiekunom osób niepełnosprawnych uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wolność pracy i mogą podejmować dowolne zatrudnienie, które są w stanie pogodzić ze sprawowaną opieką. W praktyce opiekunowie osób niepełnosprawnych uprawnieni do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki, pozbawieni są możliwości podejmowania jakiejkolwiek pracy pełniącej funkcję dochodową, gdyż podjęcie pracy w możliwym dla nich ograniczonym wymiarze czasu pracy, nie będzie prowadzić do wypełnienia dochodowej funkcji pracy, lecz do utraty dochodów.
Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego: sędzia TK Jakub Stelina - przewodniczący, sędzia TK Wojciech Sych - sprawozdawca, sędzia TK Rafał Wojciechowski, sędzia TK Jarosław Wyrembak, sędzia TK Andrzej Zielonacki.